De Ki Mi Bağlaçları Hakkında Bilgi ve Örnekler

De Ki Mi Bağlaçları Hakkında Bilgi ve Örnekler

De Bağlacı

Her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı ve de, da şeklinde yazılır; bitiştirilmez, te, ta şeklinde yazılmaz.  ya ile birlikte kullanıldığında da ayrı yazılır: ya da

Kelimenin son hecesine kalınlık-incelik bakımından uyar.

Genellikle dahi, bile, üstelik, hatta bağlaçlarıyla özdeştir. 

Bu soruyu Ali de bildi                       dahi, bile

Artık gönlümü alsa da önemi yok.     dahi, bile

Cümleleri, aynı görevdeki kelimeleri ve sözleri birbirine bağlar ve değişik anlamlar katar: 

Sorsan da söylemem                          asla

Erzakını hazırla da pikniğe gidelim. 

Cümleleri bağlamış, burada pikniğe gitmek için erzak hazırlama şartı var.

Biraz müsaade etsen de işime baksam           rica, istek, yalvarma

Büyüyecek de bana bakacak.                        Küçümseme, alay

Çalışıp da kazanacaksın.                                şart

Dün bizi bekletti de gelmedi.                        yakınma

Çalışayım da gör neler yapacağımı.               övünme

Düzenli çalıştı da başarılı oldu.                     için, neden-sonuç

Koşsan da yetişemezsin.                                değişmezlik 

Bütün yıl okumamış da şimdi kitap kurdu oluverdi.           

Zıt anlamlı cümleler arasına girmiş. 

Tekrarlanan kelimelerin arasına girerek anlamı güçlendirir: 

Ev de ev olsa bari                                          küçümseme

Çalış da çalış...                                               abartma 

ama bağlacının yerine kullanılabilir; cümleleri ve öğeleri birbirine bağlayabilir: 

Hızlı hızlı koştu da yetişemedi.         cümleleri bağlamış 

Edattan ve zarftan sonra gelerek anlamı pekiştirebilir: 

O kadar da soğuk değil.

Böyle davranmanız hiç de iyi olmadı. 

Ki Bağlacı 

Sadece ki biçimi vardır.

Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.

Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.

Anlam bakımından birbiriyle ilgili cümleleri birbirine bağlar. 

Bir şey biliyor ki konuşuyor.              (sebep-sonuç)

Baktım ki gitmiş.                               (şaşkınlık)

Ancak ne yazık ki böyle olmadı.                   

Birisinden alıntı yapılacağı zaman kullanılır.

Atatürk diyor ki: ...                            (açıklama) 

Özneyle veya tümleçlerle ilgili açıklama yapılacağı zaman kullanılır. Bazen ki ile başlayan bu açıklama iki kısa çizgi arasında verilir. 

Ben ki hep sizin için çalıştım. (pekiştirme)

Siz ki beni tanırsınız, neden böyle düşünüyorsunuz

O yerden -ki herkes kaçar- sen de kaç. 

ki kullanılan bazı cümlelerin ki den sonraki kısmı söylenmez. 

Sınavı kazanabilir miyim ki... (kuşku)

Bu adama güvenilmez ki!                  (yakınma)

Acaba çocuğa kızarlar mı ki            (endişe) 

Tekrar edilen kelimeler arasında kullanılır. 

Adam belâ ki ne belâ... 

Abartma anlamı katar. 

Bugün öyle yorgunum ki... 

Bu bağlaç birkaç örnekte kalıplaşarak bitişik yazılmaktadır. 

Belki, çünkü (burada ünlü uyumuna girmiş), hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.

Soru eki mi  

Soru eki olan mı, mi, mu, mü isim çekimi eklerinden sonra gelir ve isimleri soru şekline dönüştürür. Edat kaynaklı olan bu ek ünlü uyumlarına uyar ve ister soru anlamı katsın ister katmasın her zaman ayrı yazılır: Anneniz mi Bizden mi Çalışkan mı Eve mi Doğru mu Kitaplarında mı Türk mü ; Geldi mi gelmedi mi bilmem. Filme daldı mı her şeyi unutur.

Soru eki, zaman zaman soru anlamı dışında anlamlar da katar. Böyle anlatımlarda soru işareti kullanılmaz: 

İş bitti mi giderim. (zaman)           Tatlı mı tatlı. (pekiştirme, abartma)

Param oldu mu araba alacağım. (şart)

Sen de mi Brütüs ! (soruyla birlikte şaşkınlık)

- ki aitlik ekinin yazılışı

- ki aitlik eki ünlü uyumlarına uymaz: akşamki, yarınki, duvardaki, Turgut'unki, yoldaki, ondaki, yazıdaki, onunki.

Yalnız birkaç örnekte bu ek, ünlü uyumlarına uyar: bugünkü, dünkü, öbürkü.

Ki bağlacının yazılışı

Ki bağlacı ayrı yazılır: demek ki, kaldı ki, bilmem ki.
Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil, şuurla işlensin.
(Mustafa Kemal Atatürk)

Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer.
Olmaz ki!
Böyle de yatılmaz ki!
(Orhan Veli Kanık)

Ruşen Eşref Ünaydın'ın "Diyorlar ki" adlı eseri ne güzeldir!
Çiğ yemedim ki karnım ağrısın.

Ancak ki bağlacı, birkaç örnekte kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki. Bu örneklerden çünkü sözünde ek aynı zamanda uyuma girmiştir.

Şüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan ki sözü de ayrı yazılır: Babam geldi mi ki Başbakan konuşacak mı ki

mı, mi, mu, mü soru ekinin yazılışı

mı, mi, mu, mü soru eki gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır; ancak, kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlü uyumlarına uyar ve mı, mi, mu, mü biçimlerini alır: Kaldı mı Sen de mi Brutus Olur mu İnsanlık öldü mü

Soru ekine birtakım ekler de getirilebilir. Bu ekler soru ekiyle bitişik yazılır: Verecek misin Okuyor muyuz Çocuk muyum Gelecek miydi Ölür müsün, öldürür müsün

Bu ek sorudan başka görevlerde kullanıldığı zaman da ayrı yazılır: Güzel mi güzel! Yağmur yağdı mı dışarı çıkamayız.

Da, de bağlacının yazılışı

Da, de bağlacı ayrı yazılır; ancak, kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar ve da, de biçimini alır: Kızı da geldi gelini de. Orhan da biliyor. Oğluna da bildirdi. Sen de mi kardeşim Güç de olsa. Konuşur da konuşur.

İmlâmız, lisanımız düzelince, lisanımız da kafamız düzelince düzelecek, çünkü o da ancak onlar kadar bozuktur, fazla değil!
(Yahya Kemal Beyatlı)

Uyarı : Ayrı yazılan da, de bağlacı hiçbir zaman ta, te şeklinde yazılmaz.

Uyarı : Ya sözüyle birlikte kullanılan da mutlaka ayrı yazılır (ya da).

Uyarı : Da, de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır. Bu bağlacı tamamen ayrı yazmak gerekir: Ayşe de geldi (Ayşe'de geldi değil).

Uyarı : Bulunma hâli eki olan (ismin -de hâli) -da, -de, -ta, -te'nin da, de bağlacı ile hiçbir ilgisi yoktur; bulunma hâli eki getirildiği isim soylu kelimeye bitişik yazılır: devede kulak, evde kalmak, yolda kalmak, ayakta durmak, çantada keklik. Yeme de yanında yat.

Yurtta sulh, cihanda sulh. (Mustafa Kemal Atatürk)
Dilde, fikirde, işte birlik.  (İsmail Gaspıralı) 

-de Ekinin Yazımı 

Ek olarak kullanılan -de, kendinden önceki sözcüklere bitişik yazılır. Özel adlardan sonra kesme işaretiyle (') ayrılır. Büyük ünlü uyumuna ve ünsüz benzeşmesine uyar.

Örnek:
Kitaplıkta çok güzel kitaplar var. (- de eki ünsüz benzeşmesine uymuş.)
İzmir'de bir gece kaldık. (Özel ad olan "İzmir" sözcüğünden sonra -de eki kesme işaretiyle ayrılmış.) 

"De" Bağlacının Yazımı 

Bağlaç olan "de" ayrı yazılır. Herhangi bir işaretle ayrılmaz. Büyük ünlü uyumuna uyar. Ünsüz benzeşmesine uymaz.

Örnek:
Ben de sizinle geleceğim. ("De" bağlacı büyük ünlü uyumuna uymuş.)
Ankara'da da birlikte olacağız. (İlk -da ektir; ikincisi bağlaçtır.)
Sinop da Karadeniz Bölgesi'nin en güzel şehirlerinden biridir. ("Da" bağlacı ünsüz benzeşmesine uymamıştır.)

-ki Ekinin Yazımı 

-ki eki kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Ünlü uyumlarına uymaz.

Örnek:
Yoldaki dilenciye çok acıdım.
Akşamki yemekte sen de var mıydın

Birkaç özel durum dışında biçimini korur.

Örnek:
Bugünkü yemek çok lezzetliydi. 

Ki Bağlacının Yazımı

"Ki" bağlacı kalıplaştığı birkaç sözcük dışında ayrı yazılır.

Örnek:
Sen ki benim en iyi arkadaşımsın, bana bunu nasıl yaparsın!
Ne var ki kimse sözümü dinlemedi.
Mademki istiyorsun git. 

"mi" Soru Ekinin Yazımı

"mi" soru eki kendinden önce gelen sözcükten ayrı; kendinden sonra gelen eke bitişik yazılır. Soru sözcüklerinden sonra gelir.

Örnek:
Bu mu senin araban
Koşmamalı mıydık

"mi" eki soru görevi dışında belirteç yapma durumunda da ayrı yazılır.

Örnek:
Annem geldi mi gideriz.

Adınız :
Mailiniz :
Yorumunuz :
Doğrulama Kodu :