Çocuğu Tanıma, İnceleme ve Değerlendirmede Kullanılacak Teknikler

Çocuğu Tanıma, İnceleme ve Değerlendirmede Kullanılacak Teknikler

Okul öncesi çağı çocuğu çok hızlı gelişip, değişik aşamalardan geçtiği için kaydedilmeyen gelişmeler kolaylıkla gözden kaçabilir. Çocukla ilgili olarak tutulan tüm kaset ve dosyalar belli bir amaca yönelik olmalıdır. Örneğin çocuğu tanıma, tutarlı olarak gelişimini izleme, aşamalarını anne-babasına bildirme ya da bilgi toplama zekâ aşamalarını, becerilerini zaptetme v.b.

Çocuklara ilişkin gözlem, bilgi toplama, inceleme ve değerlendirme kayıtlarının çocuğa, aileye ve okula yarar sağlayabilmesi için şu ölçülere önem verilir.

Bilimsel açıdan belli standartlara uygun olması.

Kişisel yargılardan uzak ve nesnel olması (objektif).

Kayıtların saklanmasında gizliliğe saygı gösterilmesi.

Gözlem ve değerlendirmelerin güncel, doğru ve tutarlı olması.

Plan ve programın uygulanmasına yardımcı olması.

Çocuğun gelişim ve davranışlarıyla ilgili yargıların birden fazla eğiticinin gözlem kayıtlarına dayandırılması gereklidir.

Hangi düzeyde ve nerede olursa olsun, eğitimde bireylerin gelişim durumlarını ilgilerini, ihtiyaçlarını, yeteneklerini ve içinde bulundukları çevre şartlarını bilmek ve karşılaştıkları problemler hakkında fikir sahibi olmak gerekmektedir. Özellikle okul öncesi çağda çocukların çevre uyarıcılarından çabuk etkilendikleri ve bu yüzden davranışlarında çok sık değişikliklerin olduğu düşünülecek olursa onlara uygun bir eğitim ortamı hazırlayabilmek için tanıma faaliyetlerinin ne denli önemli olduğu kendiliğinden ortaya çıkar. Ayrıca, çocuklarda görülebilen problemlerin nedenlerini ortaya çıkarmak için de tanıma faaliyetlerine ihtiyaç vardır.

Çocuğu tanımak için tek başına yeterli olabilecek bir teknik yoktur. Bunun için pek çok tekniğin birlikte kullanılması gerekmektedir.

Tanıma çalışmalarında çocuk tek başına değil çevresi ile birlikte ele alınmalı ve bu çalışmalar bir sistem içinde sürekli devam ettirilmelidir.

Tüm bunları dikkate alarak, titizlikle yürütülen tanıma çalışmalarında dahi çocuğu eksiksiz ve her yönüyle tanımak mümkün değildir. Çünkü insanın çok karmaşık bir yapısı vardır. Onun kişiliği ile ilgili kesin yargılara varmak ve bunların değişmeyeceğini düşünmek hatalıdır.

Tanımada esas amaç çocuğun kendini tanımasına yardımcı olmaktır. Çocuğun yeteneklerinin sınırlarını ne yapıp, neyi yapmayacağını kavraması, eğitimini ve ona yapılacak yardımı kolaylaştıracaktır.

Bireyin tanınmasında kullanılmak üzere geliştirilmiş pek çok teknik vardır. Bunların bir kısmı okuma-yazmaya dayalı oldukları için çocuklara uygulanamaz. Bir kısmı ise konuşma ile kendini ifade edebilme becerisine dayalı olduğu için çocuğu tanımada kullanılması güçtür. Testler ise özel uzmanlık gerektirdiği için öğretmen tarafından kullanılıp, sonuçları yorumlanamaz. Çünkü mevcut öğretmenlerimizin yetişme programları buna uygun değildir.

Tanıma Teknikleri

1- Gözlem, Anektod

2- Vaka incelemesi

3- Görüşme (Mülakat)

4- Projektif teknikler

Cümle tamamlama testi

Tematik algı testi

Mürekkep lekesi testi

5- Değerlendirme ölçeği

1-Gözlem, Anektod: Çocukların doğal bir ortamda belli bir amaca yönelik olarak sistemli, planlı gözetlenmelerinin sonucu objektif olarak kaydetme yolu ile bilgi toplamadır.

Gözlem çoğu zaman günlük etkinlikler sırasında yapılır. Gözlem sonuçlarının hemen kaydedilmesi için kullanılması kolay bir tekniğin önceden belirlenmesi şarttır. Bunun için hazır bazı formlar kullanılacağı gibi öğretmen kendisi de form geliştirebilir. Gözlem sonuçları en kolay ve objektif olarak ölçekler kullanılarak kaydedilebilir. Bu çalışmalar yapılırken önce çocukların yaşlarına göre değişik gelişim boyutları açısından göstermeleri gereken davranışlar oluş sırası dikkate alınarak, alt alta sıralanmış, sonra gelişim boyutunun özelliğine göre davranışın çocukta olup olmadığı işaretleneceği ya da davranışın hangi derecede bulunduğunun işaretleneceği formlar hazırlanmıştır. Ayrıca, gözlenebilmesi için özel durum yaratılması gereken bazı davranışlar için öğretmenlere rehber olabilecek öneriler de geliştirilmiştir.

Bu formlar dışında öğretmenler beklenmedik bir durumla karşılaştıklarında tarihi ve saati yazarak olayı olduğu gibi kaydedip, çocuğun dosyasına koymalıdırlar.

Yapılan gözlemin özelliğine göre gelişi güzel, sistemli ve özel durumlarda olmak üzere üç türlü gözlemden söz edilir.

2-Vaka İncelemesi: Eğitimde ve psikolojide çok kullanılan bir inceleme yöntemidir. Bu yöntemin kullanılmasında gözlemden de yararlanılır. Genel olarak uyum sorunları olan kişileri tanımak ve uyumsuzluklarının nedenlerini ortaya çıkarmak için kullanılır.

Vaka incelemesi çocuklarda görülen çeşitli uyum sorunlarını gidermede oldukça başarılı bir yöntem olarak kabul edilmektedir. Ancak, bu inceleme işini uzman kişiler yapar. Fakat, öğretmenler de bu işi yapabilir.

3-Görüşme: Okul öncesi kurumlarda görüşme çocuk hakkında bilgi toplamak amacı ile ana-babayla yine planlı ve sistemli bir şekilde yapılır. Görüşme isteği ana-babadan veya öğretmenden gelebilir. Her iki halde de bu işi ayaküstü değil, iki tarafında uygun bulduğu bir zamanda ayrı bir odada ve sakin bir ortamda yapılmalıdır. Ayrıca, görüşme sırasında veliye kibar ve saygılı davranmalı, tepeden bakmamalı ve onu rahatlatmalıdır.

Görüşme yoluyla çocuğun okul dışındaki yaşantısı hakkında fikir sahibi olunacağından veliye konuşma fırsatı vermeli ve iyi bir dinleyici olunmalıdır.

Anlatılanlar hakkında hemen yorum yapılmamalı, eleştiri ve nasihatlerde bulunulmamalıdır. Bu tip davranışla velinin konuşmasını engeller ya da onu olayları olduğu gibi değil de olması gerektiği gibi anlatmaya sevk eder.

Görüşme sırasında ne şekilde not alınacağını önceden karar vermeli ve bu veliye açıklanmalıdır. Ama hiçbir zaman sürekli yazı yazan birisi durumuna düşülmemelidir.

Görüşmede standart formlar kullanmak çok zaman mümkün değildir. Her çocuğun Her çocuğun özel durumu vardır. Bundan dolayı da her görüşme başka amaçla yapılmaktadır ve soruların da buna uygun olarak hazırlanması gerekir.

Sonuçlar çok zaman velinin özel yaşantısını ilgilendirdiği için cevap vermek istemediğinde fazla ısrar etmemelidir.

Eğer çocuğun problemi varsa veliler genellikle görüşme sonunda reçete gibi çözümler bekler. Bundan kesinlikle kaçınılmalıdır. Öğretmen ona durumu bir daha inceleyeceğini ve kendisi ile tekrar bir görüşme yapabileceklerini ve o zaman daha sağlıklı önerilerde bulunabileceğini söyleyebilir. Ancak, çok acil bir durum varsa ve problemin nedeni açık seçik belli ise o takdirde problemin nedenlerini ortadan kaldırmaya yönelik önerilerde bulunulabilinir.

4-Projektif Teknikler: Kişinin iç dünyası ve dolayısı ile kişiliği ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek için kullanılan tekniklerdir. Kişiye belirsiz, eksik ve karmaşık uyaranlar verilerek, ondan bu özelliklerin tanımlamasını, anlam vermesi, belli bir düzene koyması, anlatması ve bunların kendisinde yarattığı duygu ve düşünceleri yansıtması istenir. Bunların hepsi dolaylı bilgi edinme yoludur. Kişi verdiği bilgilerin nasıl değerlendirilebileceğini bilmez. Bu testlerin değerlendirilmesi ise daha çok yoruma bağlıdır. Projektif tekniklerden bazıları şunlardır.

a) Cümle tamamlama testi: Kişiye başı veya sonu eksik, yarım bırakılmış cümleler verilir. Bu cümleleri o anda aklına gelen ilk sözcüklerle anlamlı bir şekilde tamamlaması istenir. Böylece o kişi hakkında bilinçli ya da bilinçsiz bazı duygu ve düşünceler elde edilir. Bu test genel olarak yüzeysel bir test olarak kabul edilir.

b) Tematik algı testi: Bu testin temelinde üzerinde siyah-beyaz resimler bulunan kartlar vardır. Kişinin özelliğine göre önceden seçilmiş kartlar gösterilir ve bunlara uygun bir hikaye anlatması istenir. Kişinin istekleri tutumları, davranışları, değer yargıları, duyguları ile açığa vurulmamış özellikleri yorumlanır. Bu testte bir puanlama yoktur. Kişinin vurguladığı konulara bakılarak yorum yapılabilir.

c) Mürekkep lekesi (Rorschach) testi: Okul öncesi çocukları için uygun değildir.

5-Değerlendirme Ölçeği: Bu bir kimsenin kişilik yapısı ve özellikleri hakkında bir ya da birkaç kişinin kanaat bildirmesi demektir. Bu insanı nasıl bilirsiniz Sorusunun cevaplandırılması bu yöntemin temelini oluşturmaktadır.

Değerlendirme ölçeğinde ya standart bir form kullanılır ya da uygun bir kâğıt belli kısımlara ayrılarak, her kısma bir tane kişilik özelliği yazılır. Bu özellikler dürüstlük, güvenirlilik, çalışkanlık v.b. ya her özelliği 1-5 yada 1-7 arasında değişen rakamlar verilerek ya da not kelimelerle (iyi-orta-zayıf v.b.) değerlendirilebilir. Ölçeği birden fazla insanın değerlendirmesi objektifliği arttırabilir. 

Herhangi bir kimseyi başkalarına tanıtmak (tavsiye etmek) için mektuplar ve yazılar da değerlendirme ölçeği sayılır. Güvenilir bir yöntem değildir.

Adınız :
Mailiniz :
Yorumunuz :
Doğrulama Kodu :